الشيخ أبو الفتوح الرازي
286
روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )
دبيرى بود رسول را - عليه السّلام - و بعضى دگر گفتند : سجلّ ، اسمى است مر مكاتبه را مشتق از مساجله كه آب كشيدن باشد به دلو على وجه التّشبيه ، يقال : ساجلت فلانا اذا عارضته فى استقاء الماء بالسّجل ، قال الشّاعر : من يساجلني يساجل ما جدا يملأ الدّلو الى عقد الكرب آنگه اين اسم را بر فعلّ بنا كردند ، كالطَّمرّ و الفلزّ . و قوله : * ( نَطْوِي السَّماءَ ) * ، اين « طى » را بر دو وجه تفسير كردند ، يكى : طىّ ، كه خلاف نشر باشد ، يعنى ما آسمان را در نورديم ( 1 ) پس از آن كه افراخته ( 2 ) باشيم ، و وجه دگر آن كه : طىّ ، عبارت باشد از كتم و اخفاء ( 3 ) ، و مراد اعدام ، يقال : طويت هذا الامر عن فلان ، اى كتمته عنه ، يعنى ما آسمان ( 4 ) را به عدم بريم از وجود . * ( كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُه ) * ، آنگه گفت : ما خلق را باز آريم همچنان كه اوّل آفريديم ايشان را . بيشتر علما گفتند : معنى آيه آن است كه : چنان كه ايشان را اوّل آفريديم در شكم مادر ، حفاة عراة غرلا ، تن برهنه و پاى برهنه و ختنه ناكرده ، نظيرها قوله : وَلَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ( 5 ) . مجاهد روايت كرد از عايشه كه : يك روز رسول - عليه السّلام - در حجرهء من آمد و عجوزى پيش من بود از بنى عامر ، مرا گفت : اين كيست ؟ گفتم : احدى خالاتك ، از جمله خالتان تو يكى است ، او را گفت كه : تو هيچ دانستهاى كه هيچ عجوزه به بهشت نرود ، زن مضطرب شد و گريستن گرفت . رسول - عليه السّلام - گفت : مگرى ، به بهشت نشوند و ايشان عجوز [ باشند ] ( 6 ) ، بل خداى تعالى ايشان را خلقى نو باز آفريند جوان و تازه ، الا ترى الى قوله : إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً ( 7 ) الاية . آنگه گفت : يحشر النّاس حفاة عراة غرلا ، و يروى : غلفا ، و معنى يكى باشد . آنگه اوّل كس را از ايشان كه جامه پوشانند ابراهيم خليل بود . عايشه گفت : يا رسول اللَّه ! زنان نيز برهنه باشند ، گفت : بلى . گفت : وا سوأتا ، وا رسوايا ! از يكدگر شرم ندارند ؟ رسول - عليه السّلام - گفت : آن روز مرد نداند كه زن كدام است ، و زن نداند كه مرد كدام است .
--> ( 1 ) . آج ، لب : در نورديديم . ( 2 ) . آز : افراشته . ( 3 ) . آج ، لب بطى السّماء . ( 4 ) . آج ، لب : آن . ( 5 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 94 . ( 6 ) . آط : ندارد ، از آب ، افزوده شد . ( 7 ) . سورهء واقعه ( 56 ) آيهء 35 .